و اگر ذات را ملاحظه كنند به شرط صور حسيّهء عينيّه ، مرتبهء « اسم مصوّر » گويند كه ربّ « عالم خيال مطلق و مقيّد » است « 1 » . و اگر ذات را ملاحظه كنند به شرط صور حسيّهء شهاديّه ، « اسم ظاهر مطلق و اسم آخر » گويند كه ربّ « عالم ملك » است . و مرتبهء انسان كامل « 2 » عبارت است از جمع جميع مراتب الهيّه و كونيّه از عقول و نفوس كليّه و جزويّه و مراتب طبيعت تا آخر تنزّلات وجود ، و اين را مرتبهء

--> ( 1 ) - كار قوه خيال تصوير معانى است ، بر اين كار سرشته شده است چنان‌كه كار قوه باصره بينايى است و جبلّى و سرشتش اين است . و به تعبير شريف شيخ اجلّ ابن سينا - قدّس سرّه - در فصل بيستم نمط دهم اشارات : « إن القوّة المتخيلة جبلّت محاكية لكلّ ما يليها . . . » لذا ظهور سلطان اسم اعظم « مصوّر » در اين موطن است كه معنى را صورت مىدهد . در آغاز « دفتر دل » ثبت است كه : ز كن هر دم قضا آيد بتقدير * دهد اسم مصوّر را به تصوير كه دائم خلق در خلق جديد است * كه از هر ذرّه صد حبّ حصيد است ( 2 ) - يعنى مرتبه انسان كامل به حسب صعود وجودش و ارتقاء كمالش عبارت از جمع جميع مراتب الهيه و كونيّه است . و به همين نكته و اشاره به حسب صعود است مثل اول ما خلق اللّه نورى ، و اول ما خلق اللّه العقل و انا العقل ، و نظاير اين‌ها كه لسان و بيان اين نكته‌اند كه انسان به حسب صعود به صادر اول و مخلوق اول رسد ، و با آنها اتصال بلكه اتحاد وجودى يابد به گونه‌اى كه كلمات وجودى را شئون ذات خود بيند ، و مظهر تام و أتم حق سبحانه گردد و خليفة اللّه شود كه خليفه بايد به صفات مستخلف باشد فافهم و اغتنم . و براى مزيد استبصار به باب هشتم كتاب ما « انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه » در اتحاد نفوس مكتفيه به نفس رحمانى و عقل بسيط ، رجوع بفرماييد . ( ط قيام قم - ص 201 ) . و اين معنى در دفتر دل بدين‌گونه ثبت شده است كه : به بسم اللّه الرحمن الرحيم است * كه بينى نطفه‌اى درّ يتيم است نگر در حبّه نطفه چه خفته است * در اين يك‌دانه هر دانه نهفته است شود يك نقطه نطفه جهانى * جداگانه زمين و آسمانى تعالى اللّه كه از حمإ مسنون * مثال خويش را آورده بيرون ز بالقوه سوى بالفعل بشتاب * مقام خويش را درياب و درياب